Wat is barok?

In de vroege achttiende eeuw sloeg de term 'barok' op de exuberantie van een ruwe, onregelmatig gevormde parel. Vanaf dan ging men er de ideologische beeldtaal mee omschrijven, waarvan het vorstelijk absolutisme, de kerkelijke contrareformatie en het burgerlijk moralisme zich in de zeventiende eeuw bedienden. Deze beeldtaal vinden we terug in de schilder- en beeldhouwkunst, in de architectuur, in muziek en literatuur. Een sterk doorgedreven illusionisme, plechtstatigheid en weelderigheid moeten de toeschouwer van een inhoudelijke boodschap overtuigen. De barok wint aan overtuigingskracht door zich af te zetten tegen het rationalisme van de renaissance. Het uitbeelden van emoties is niet langer een taboe: het realisme doet zijn intrede en zal een tegengewicht bieden voor de traditionele verheven kunsttheorie.

De term 'barok' dekt verschillende ladingen en zorgt soms voor verwarring, maar is vandaag stevig ingeburgerd. Ook over de afbakening van de barokperiode zijn de meningen verdeeld. Artistiek gesproken laat men het tijdvak doorgaans beginnen met de generatie van Caravaggio (1571-1610), de gebroeders Annibale (1560-1609) en Agostino Carracci (1557-1602) en Peter Paul Rubens (1577-1640), maar ook de religieuze omwentelingen van het Concilie van Trente (1545-1563) kunnen als een begin opgevat worden. In de Zuidelijke Nederlanden stemt de barok ruwweg overeen met het historische tijdvak tussen de Val van Antwerpen en de Vrede van Utrecht, wanneer het gebied van Spaanse in Oostenrijkse handen overgaat. Deze website houdt rekening met deze laatste definiëring en bespreekt kunstenaars tussen 1585 en 1713.

Nico Van Hout (Conservator Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen)

Themapagina: SPECIALISATIES: Genreschilderkunst

Jacob (I) Jordaens, Zoals de ouden zongen, piepen de jongen, KMSKA, Antwerpen.
De genreschilderkunst die in de Nederlanden ontstaat, is moralistisch van aard en toont doorgaans hoe het niet moet. Het genre houdt verband met de contemporaine literatuur. Men onderscheidt drie grote types: hoofse...
Lees verder
De aanbidding van de koningen - Peter Paul Rubens - 1624

De aanbidding van de koningen - Peter Paul Rubens

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen
Christus aan het kruis tussen de twee moordenaars - Anthony van Dyck

Christus aan het kruis tussen de twee moordenaars - Anthony van Dyck

Sint-Romboutskathedraal Mechelen
Bloemen in een nis - Osias Beert - circa 1603 - 1605

Bloemen in een nis - Osias Beert

Museum Rockoxhuis
Praalgraf van Monseigneur Antonius Triest - Jerôme Duquesnoy II

Praalgraf van Monseigneur Antonius Triest - Jerôme Duquesnoy II

Sint-Baafskathedraal Gent
De hemelvaart van Maria - Peter Paul Rubens - 1625 - 1626

De hemelvaart van Maria - Peter Paul Rubens

Onze-Lieve-Vrouwekathedraal Antwerpen
Abraham Grapheus - Cornelis de Vos - 1620

Abraham Grapheus - Cornelis de Vos

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen
De annunciatie - Jan Janssens

De annunciatie - Jan Janssens

Museum voor Schone Kunsten Gent
Frans Vekemans  - Cornelis de Vos - circa 1625

Frans Vekemans - Cornelis de Vos

Museum Mayer van den Bergh Antwerpen
Doornenkroning - Jacob van Oost I - 1661

Doornenkroning - Jacob van Oost I

Groeningemuseum Brugge
Luis de Benavides Carillo, markies van Caracena, landvoogd van de Spaanse Nederlanden  - Artus Quellinus I - 1664

Luis de Benavides Carillo, markies van Caracena, landvoogd van de Spaanse Nederlanden - Artus Quellinus I

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen
Zelfportret - Peter Paul Rubens - 1630

Zelfportret - Peter Paul Rubens

Rubenshuis
rss

NEMO’s 25ste congres

NEMO's 25ste congres: ‘Open Heart Surgery - The Value of Museum Collections' (9-12 november/ Gent) De collectie is het...
Lees verder

Expo The Sky is the Limit. Het landschap in de Nederlanden

Het Gulden Cabinet in het Museum Rockoxhuis loopt nog tot 2 juli. Daarna sluit het Rockoxhuis voor renovatie- en...
Lees verder